ആൽബർട്ട് ബന്ദുര

ആൽബർട്ട് ബന്ദുര(4 Dec, 1925 – 2021 July 26) നിർദ്ദേശിച്ച സാമൂഹിക പഠന സിദ്ധാന്തം (Social Learning Theory), മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റങ്ങൾ, മനോഭാവം, വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങൾ എന്നിവ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും മാതൃകയാക്കുന്നതിനും അനുകരിക്കുന്നതിനും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. പാരിസ്ഥിതികവും വൈജ്ഞാനികവുമായ ഘടകങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ പഠനത്തെയും വ്യവഹാര (പെരുമാറ്റ) ത്തെയും എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുമെന്ന് സാമൂഹിക പഠന സിദ്ധാന്തം പരിഗണിക്കുന്നു.

മൂന്ന്  പ്രധാന ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു ബന്ദുരയുടെ സിദ്ധാന്തം.

1.  മികച്ച മാതൃകകളെ (റോൾ മോഡലുകളെ)  നിരീക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ കുട്ടികൾ പഠിക്കുന്നു.

2.  ആന്തരിക മന:ശാസ്ത്രം പഠന പ്രക്രിയയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ആന്തരിക പ്രബലനം  മന:ശാസ്ത്രപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റൽ, സംതൃപ്തി, വിജയത്തിന്റെ ഒരു രൂപം അല്ലെങ്കിൽ അഹംഭാവം എന്നിവയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

3.  ഒരു സ്വഭാവം പഠിക്കുന്നത് യാന്ത്രികമായി അത് നടപ്പിലാക്കുമെന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല. ഒരു പുതിയ സ്വഭാവം മാറ്റുകയോ പ്രയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് വ്യക്തിക്ക് പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ താൽപ്പര്യമുള്ളതായിരിക്കണം.

നിരീക്ഷണ പഠനം (Observational Learning)

ചുറ്റുമുള്ള ആളുകൾ പലവിധത്തിൽ പെരുമാറുന്നത് കുട്ടികൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന വ്യക്തികളെ (മാതൃകകൾ) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മാതൃകകൾ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടാണ് കുട്ടികൾ പഠിക്കുന്നത്. തന്റെ പരീക്ഷണത്തിൽ മൂന്ന് തരം മാതൃകകൾ അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു:

·        തത്സമയ മാതൃക  ( live model)

ശാരീരികമായി പ്രകടമാക്കുന്ന തത്സമയ മാതൃക  ( live model)

·        ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്ന നിർദ്ദേശ മാതൃക (verbal instructional model)  

വാക്കാലുള്ള പെരുമാറ്റം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിന് ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്ന നിർദ്ദേശ മാതൃക (verbal instructional model)  

https://youtu.be/BoF3qgPgRW8 

·        പ്രതീകാത്മക മാതൃക (symbolic model).

ഓൺലൈൻ മാധ്യമങ്ങൾ, സിനിമകൾ, ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ, പുസ്തകങ്ങൾ എന്നിവയിലെ പെരുമാറ്റങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന ഒരു പ്രതീകാത്മക മാതൃക (symbolic model).

കുട്ടികൾ ഈ ആളുകളിൽ ചിലരെ (മോഡലുകൾ) ശ്രദ്ധിക്കുകയും അവരുടെ വ്യവഹാരം (പെരുമാറ്റം) encode ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീടുള്ള സമയത്ത് അവർ നിരീക്ഷിച്ച പെരുമാറ്റം അവർ അനുകരിച്ചേക്കാം (അതായത്, പകർത്തുക)

1.  കുട്ടി സമാനമായി തോന്നുന്ന ആളുകളെ കാണാനും അനുകരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. തൽഫലമായി, ഒരേ ലിംഗത്തിലുള്ള ആളുകൾ മാതൃകയാക്കിയ പെരുമാറ്റം അനുകരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

2.   കുട്ടി ചുറ്റുമുള്ള ആളുകൾ അത് അനുകരിക്കുന്ന പെരുമാറ്റത്തോട് പ്രബലനമോ  ശിക്ഷയോ( reinforcement or punishment) ഉപയോഗിച്ച് പ്രതികരിക്കും. ഒരു കുട്ടി ഒരു മോഡലിന്റെ പെരുമാറ്റം അനുകരിക്കുകയും അനന്തരഫലങ്ങൾ പ്രതിഫലദായകമാവുകയും ചെയ്താൽ, കുട്ടി ആ പെരുമാറ്റം തുടരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

3.  ആരുടെയെങ്കിലും പ്രവർത്തനങ്ങൾ പകർത്തണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ കുട്ടി മറ്റ് ആളുകൾക്ക് എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് കണക്കിലെടുക്കും. മറ്റൊരു വ്യക്തിയുടെ (അതായത്, മോഡലുകൾ) പെരുമാറ്റത്തിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വ്യക്തി പഠിക്കുന്നു

മധ്യസ്ഥ പ്രക്രിയകൾ (Mediational Processes)

ബന്ദുരയുടെ സാമൂഹിക പഠന സിദ്ധാന്തത്തിലെ നാല് മധ്യസ്ഥ പ്രക്രിയകളാണ്

ശ്രദ്ധ, നിലനിർത്തൽ, പുനരുൽപാദനം, പ്രചോദനം.

ഘട്ടം 1:

ശ്രദ്ധ (attention)

വ്യവഹാരത്തെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും നിരീക്ഷണ പഠനം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനും മാതൃകയുടെ (മോഡലിന്റെ) വ്യവഹാരം പഠിതാവിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റണം. കുട്ടികൾ ദിവസേനയുള്ള അവരുടെ പെട്ടെന്നുള്ള പരിതസ്ഥിതിയിൽ ധാരാളം പെരുമാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയരാകുന്നു, അവർക്ക് ചുറ്റും നടക്കുന്നതെല്ലാം അവർ പഠിക്കുന്നില്ല. നിരീക്ഷിക്കൽ അസാധാരണമായ ഒരു പെരുമാറ്റമായി മാറുന്നതിന് അത് വ്യക്തിയുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റണം 

ഘട്ടം 2:

നിലനിർത്തൽ (Retension)

വ്യവഹാരം എത്ര നന്നായി ഓർക്കുന്നുവെന്നതാണ് നിലനിർത്തൽ. നിരീക്ഷിച്ച വ്യവഹാരത്തെക്കുറിച്ച് ഓർമ്മയില്ലെങ്കിൽ, വ്യവഹാരം പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിന് ഒന്നും സൂക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല. ഒരു പുതിയ സ്വഭാവം പഠിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഒരു ആന്തരിക ഓർത്തെടുക്കലാണ്  നിലനിർത്തൽ.

               കണ്ടയുടനെ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ അനുകരണം, ഒരു സ്വഭാവം സ്ഥാപിക്കാൻ പര്യാപ്തമല്ല. അനാവശ്യ വിവരങ്ങളെന്ന് കുട്ടികൾ പെട്ടെന്നുതന്നെ മറന്നേക്കാം, ഭാവിയിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ ഓർമ്മ ഉണ്ടാകില്ല. പ്രവർത്തനം എങ്ങനെ അനുകരിക്കണമെന്ന് അവർ ഓർക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഒരു മാറ്റവും സംഭവിക്കില്ല.

ഘട്ടം 3:

ചാലക  പ്രകടനം  (Motor Reproduction)

മോഡലിന്റെ പെരുമാറ്റം നടപ്പിലാക്കാനുള്ള കഴിവാണ് പുനരുൽപാദനം.

ഘട്ടം 4:

അഭിപ്രേരണ /പ്രചോദനം (Motivation)

ഒരു വ്യക്തിക്ക് പെരുമാറ്റം പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ടെങ്കിലും, അത് ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹമോ ഇച്ഛയോ ഉണ്ടായിരിക്കണം. പെരുമാറ്റത്തെ പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ മൂല്യമുള്ള എന്തെങ്കിലും പെരുമാറ്റത്തിന് പ്രതിഫലം ലഭിക്കുകയാണെങ്കിൽ പെരുമാറ്റം അനുകരിക്കാൻ ആളുകൾ കൂടുതൽ പ്രചോദിതരാകും. പെരുമാറ്റത്തെ ശിക്ഷ പിന്തുടരുകയാണെങ്കിൽ, ആളുകൾ പെരുമാറ്റം അനുകരിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണ്.

സാമൂഹിക പഠന സിദ്ധാന്തം രണ്ട് തരം പഠന സിദ്ധാന്തങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു പാലമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു അല്ലെങ്കിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

വ്യവഹാരപഠനം ( Behavioural learning ), വ്യക്തി പരിസ്ഥിതി ഉത്തേജകങ്ങളോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പഠനം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു എന്നാൽ  വൈജ്ഞാനിക പഠനം (Cognitive le
arning) മന:ശാസ്ത്രപരമായ ഘടകങ്ങൾ പഠിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നുവെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു.

പ്രവർത്തനം: 

കുട്ടികളിൽ മികച്ച പഠനം സാധ്യമാക്കുന്നതിനും അതിലൂടെ മികവുറ്റ വ്യക്തികളായി അവരെ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുന്നതിനും ബന്ദുരയുടെ ആശയങ്ങളെ നമുക്ക് എങ്ങനെയെല്ലാം പ്രയോജനപ്പെടുത്താം?

·        പാഠ്യ വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലെ മികച്ച മാതൃകകളെ കുട്ടികൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തികൊടുക്കണം.

·        അനുകരിക്കാവുന്ന ഉദാത്ത മാതൃകകൾ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ പഠിതാക്കളെ സഹായിക്കണം 

Lt.Gen Madhuri Kanitkar, The Indian Army’s 1st Woman Officer To Hold A Three Star
Rank

·        തൊഴിൽശാലകളിലും കൃഷിയിടങ്ങളിലും ലബോറട്ടറികളും സന്ദർശിക്കാൻ അവസരമൊരുക്കണം.

·        നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന നല്ല വ്യവഹാരങ്ങളെ വൈജ്ഞാനിക ഘടനയിൽ  നിലനിർത്താനും പ്രവൃത്തി  മണ്ഡലത്തിൽ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവസരമൊരുക്കണം 

·        കുട്ടികൾ സ്വഭാവസവിശേഷതകൾക്കു പ്രബലനം നൽകുകയും അനുയോജ്യമല്ലാത്ത വ്യവഹാരങ്ങളിൽ നിന്നും അവരെ മാറ്റി നിർത്തുകയും ചെയ്യണം.

ആവർത്തനപാഠം:

1.  ബന്ധുരയുടെ സാമൂഹിക പഠന സിദ്ധാന്തത്തിലൂടെ നിങ്ങൾ നേടിയ ധാരണകൾ എന്തെല്ലാം ?

2.  ബന്ധുരയുടെ ആശയങ്ങളുടെ ക്ലാസ്സ്‌റൂം പ്രസക്തി എന്താണ് ?